เปิดรายชื่อ 8 พื้นที่นำร่อง กทม. พัฒนาเมืองรายบล็อก แก้น้ำท่วม-สาธารณูปโภค แบ่งกรุงเทพฯ 626 บล็อก

กรุงเทพมหานครแบ่งพื้นที่ทั้งเมืองออกเป็น 626 บล็อกย่อย เพื่อวางแผนพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานแบบ “รายบล็อก” โดยเริ่มนำร่อง 8 พื้นที่ และตั้งเป้าขยายให้ครบ 425 บล็อกภายในปี 2574

เมื่อวันที่ 26 ตุลาคม 2569 ชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร เป็นประธานการประชุมคณะผู้บริหารกรุงเทพมหานคร ครั้งที่ 8/2569 ในที่ประชุม สำนักการวางผังและพัฒนาเมืองได้รายงานความคืบหน้าของแผนพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานของกรุงเทพมหานครในรูปแบบรายบล็อก

หัวใจของแนวคิดนี้คือการวางแผนพัฒนาพื้นที่อย่างเป็นระบบ และให้สอดคล้องกับปัญหาและความต้องการของแต่ละพื้นที่ แทนที่จะใช้สูตรเดียวกับทั้งเมือง กทม. เลือกซอยเมืองออกเป็นหน่วยย่อย แล้วออกแบบการแก้ปัญหาให้ตรงกับบริบทของแต่ละบล็อก

แผนนี้ไม่ได้ขับเคลื่อนโดยหน่วยงานเดียว แต่มี 4 หน่วยงานร่วมสนับสนุน ได้แก่

• สำนักการโยธา

• สำนักการระบายน้ำ

• สำนักการจราจรและขนส่ง

• สำนักสิ่งแวดล้อม

  
  

เป้าหมายระยะแรกคือพัฒนาพื้นที่นำร่อง 50 บล็อก ให้ครอบคลุมทุกเขตภายใน 2 ปี ก่อนขยายผลให้ครบ 425 บล็อกภายใน 4 ปี

บทความนี้ LAD จะพาไปดูว่า 626 บล็อกแบ่งกันอย่างไร 8 พื้นที่นำร่องอยู่ตรงไหน แผนมีโครงสร้างแบบใด และจะส่งผลต่อการจัดการเมืองในเรื่องน้ำท่วม สาธารณูปโภค การเดินทาง และคุณภาพชีวิตอย่างไร

กทม. แบ่งเมืองเป็น 626 บล็อกอย่างไร? เปิดเกณฑ์แบ่งพื้นที่และย่านพัฒนา 5 ประเภท

กทม. แบ่งกรุงเทพฯ ออกเป็น 626 บล็อกย่อย โดยพิจารณาจากขอบเขตการปกครอง โครงข่ายถนน ผังเมืองรวม และลักษณะเฉพาะของแต่ละพื้นที่ เมื่อแบ่งแล้ว กทม. จำแนกบล็อกตามศักยภาพและความเหมาะสมในการพัฒนาออกเป็น 5 ประเภท ดังนี้

ประเภทย่าน	บทบาท
1. ย่านอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมและส่งเสริมการท่องเที่ยว	อนุรักษ์และท่องเที่ยว
2. ย่านศูนย์กลางธุรกิจและพาณิชยกรรม	ธุรกิจและการค้า
3. ย่านที่อยู่อาศัย	ที่อยู่อาศัยในเมือง
4. ย่านที่อยู่อาศัยชานเมืองและเกษตรกรรมฝั่งตะวันออก	ชานเมืองฝั่งตะวันออก
5. ย่านที่อยู่อาศัยชานเมืองและเกษตรกรรมฝั่งตะวันตก	ชานเมืองฝั่งตะวันตก

จุดที่น่าสังเกตคือ กทม. แยกย่านชานเมืองและเกษตรกรรมออกเป็นฝั่งตะวันออกและฝั่งตะวันตก แทนที่จะรวมเป็นประเภทเดียว สะท้อนว่าสองฝั่งของเมืองถูกมองว่ามีบริบทต่างกันพอที่จะต้องวางแนวทางแยกกัน

เปิดรายชื่อ 8 พื้นที่นำร่อง จาก 35 พื้นที่ศักยภาพทั่วกรุงเทพฯ

กทม. คัดเลือกพื้นที่นำร่อง 8 พื้นที่ จากพื้นที่ที่มีศักยภาพทั้งหมด 35 แห่ง เพื่อพัฒนาให้สอดคล้องกับบทบาทของแต่ละย่าน โดยจัดเป็น 4 กลุ่ม

บล็อกนำร่อง	ขอบเขต / จุดเน้น
บล็อกกรุงรัตนโกสินทร์	เขตพระนคร ป้อมปราบศัตรูพ่าย และสัมพันธวงศ์ เน้นการอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรม
บล็อกปทุมวัน	—
บล็อกศูนย์ราชการ กทม. (ดินแดง) แนวถนนจตุรทิศ	—
บล็อกรอบมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์	เขตจตุจักร
บล็อกสะพานสูง	—
บล็อกสุขุมวิทใต้	—
บล็อกลาดกระบัง	ฝั่งตะวันออก
บล็อกทุ่งครุ	ฝั่งตะวันตก

ทั้ง 8 พื้นที่ครอบคลุมครบทั้ง 5 ประเภทย่าน ตั้งแต่ย่านเมืองเก่าอย่างกรุงรัตนโกสินทร์ ไปจนถึงย่านชานเมืองทั้งสองฝั่ง การเลือกแบบนี้ทำให้นำร่องได้ครบทุกบริบท ก่อนนำบทเรียนไปขยายผลกับบล็อกอื่น กลุ่มที่ได้พื้นที่นำร่องมากที่สุดคือกลุ่มศูนย์กลางธุรกิจและพาณิชยกรรม รวม 3 บล็อก ขณะที่กลุ่มย่านที่อยู่อาศัยและกลุ่มย่านชานเมืองได้กลุ่มละ 2 บล็อก และกลุ่มอนุรักษ์ได้ 1 บล็อก

โครงสร้างแผนพัฒนารายบล็อก: จากแผนแม่บทสู่แผนปฏิบัติการ

แผนพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานรายบล็อกประกอบด้วย 3 ส่วนหลัก ไล่จากภาพใหญ่ลงไปสู่การลงมือทำ

1. แผนแม่บท กำหนดขอบเขตและเอกลักษณ์ของแต่ละบล็อก เป็นการตอบคำถามว่าบล็อกนี้คืออะไร และควรมีบทบาทแบบไหน

2. ผังยุทธศาสตร์ 3 ด้าน ได้แก่

   • การพัฒนาสาธารณูปโภคและการจัดการเมืองเพื่อฟื้นฟูหลังน้ำท่วม

   • การจราจรและโครงสร้างพื้นฐานทางกายภาพ

   • เศรษฐกิจและคุณภาพชีวิต

3. แผนปฏิบัติการพร้อมกรอบเวลา แปลงยุทธศาสตร์เป็นโครงการที่มีกำหนดเวลาชัดเจน

การดำเนินงานจะบูรณาการร่วมกับสำนักงานเขตและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในพื้นที่นำร่อง

สิ่งที่น่าสังเกตคือ ด้านแรกของผังยุทธศาสตร์ระบุคำว่า “ฟื้นฟูหลังน้ำท่วม” ไว้โดยตรง แสดงว่าน้ำท่วมถูกวางเป็นโจทย์หลักของแผนนี้ ไม่ใช่ประเด็นรอง

แผนรายบล็อกจะพัฒนาอะไรบ้าง?

วิศณุ ทรัพย์สมพล รองผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร ได้ขยายความแนวทางของแต่ละด้าน โดยระบุหน่วยงานที่ต้องทำงานร่วมกันไว้ค่อนข้างชัด

1. ด้านสาธารณูปโภคและการจัดการเมือง

รองผู้ว่าฯ เน้นย้ำด้านนี้เป็นพิเศษ และครอบคลุมหลายระบบพร้อมกัน

• ระบายน้ำ : แต่ละเขตต้องร่วมกับสำนักการระบายน้ำ วางแผนระบบระบายน้ำและการบริหารจัดการน้ำอย่างเป็นระบบ โดยนำบทเรียนจากสถานการณ์น้ำท่วมในพื้นที่ฝั่งตะวันออกมาพัฒนาเป็นผังระยะยาว

• ขยะ : สำนักสิ่งแวดล้อมดูแลเรื่องการจัดการขยะ

• สายสื่อสาร : ประสาน กสทช. และผู้ให้บริการ ผลักดันนโยบาย Single Last Mile เพื่อจัดระเบียบสายสื่อสารให้ใช้เส้นทางร่วมกันภายในแต่ละบล็อก

• น้ำประปา :  ประสานการประปานครหลวง วางแผนเพิ่มแรงดันน้ำให้เหมาะสมกับพื้นที่

การใช้บล็อกเป็นหน่วยของนโยบาย Single Last Mile ทำให้การจัดระเบียบสายสื่อสารมีขอบเขตที่จับต้องได้ คือจัดการให้ใช้เส้นทางร่วมกันภายในบล็อกเดียวกัน

2. ด้านการเดินทางและการสัญจร

สำนักการจราจรและขนส่งจะร่วมออกแบบเส้นทาง จัดระเบียบระบบขนส่งสาธารณะ และเชื่อมต่อการเดินทางจากบ้านไปยังระบบรถไฟฟ้า โจทย์นี้คือการเดินทางช่วงแรกจากบ้านไปถึงสถานี ซึ่งต้องออกแบบในระดับย่าน การวางแผนเป็นรายบล็อกจึงตอบโจทย์นี้ได้ตรงกว่าการมองทั้งเมือง

3. ด้านเศรษฐกิจและคุณภาพชีวิต

ด้านนี้มุ่งพัฒนาย่านเศรษฐกิจ พื้นที่สีเขียว และลานกีฬา เครื่องมือสำคัญคือการนำข้อมูลพื้นที่น้ำท่วมมาซ้อนทับกับแผนพัฒนา เพื่อระบุจุดสำคัญที่ต้องเร่งแก้ไข หน่วยงานส่วนกลางที่เกี่ยวข้องจะสนับสนุนข้อมูลให้สำนักงานเขต นำไปประกอบการวางแผนให้สอดคล้องกับสภาพจริงของพื้นที่

แปลว่าเขตจะเป็นผู้วางแผนในพื้นที่ ส่วนหน่วยงานส่วนกลางทำหน้าที่ป้อนข้อมูล

ไทม์ไลน์: ผูกกับงบประมาณปี 2571

แผนรายบล็อกถูกผูกเข้ากับรอบงบประมาณโดยตรง โดยใช้ปีงบประมาณ 2571 เป็นหมุดหมายแรก

• ส.ค.–ต.ค. 2569 จัดทำกรอบแนวทางและเกณฑ์การคัดเลือกพื้นที่นำร่องแล้วเสร็จ

• ปัจจุบัน ทบทวนยุทธศาสตร์ วิเคราะห์ข้อมูล และจัด Workshop ร่วมกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย เพื่อจัดทำโครงการสำหรับเสนอของบประมาณรายจ่ายประจำปี 2571

• ช่วงสิ้นปี กทม. เตรียมจัด Workshop ด้านการวางแผน เพื่อจัดทำแผนงานและขับเคลื่อนการพัฒนาในระยะต่อไป

• ปี 2572 ขยายความร่วมมือไปยังหน่วยงานอื่นที่เกี่ยวข้อง

• ปี 2574 ตั้งเป้าขับเคลื่อนให้ครบ 425 บล็อก

เป้าหมายรายทางคือพัฒนาพื้นที่นำร่อง 50 บล็อกให้ครอบคลุมทั้ง 50 เขตภายใน 2 ปี และครบ 425 บล็อกภายใน 4 ปี

กรุงเทพมหานคร เน้นย้ำว่าการพัฒนารายบล็อกไม่ได้จำกัดอยู่เพียง 8 พื้นที่นำร่อง แต่ต้องการให้ทั้ง 50 เขตนำแนวทางนี้ไปใช้เป็นจุดเริ่มต้นในการจัดทำแผนและเสนอของบประมาณปี 2571 กล่าวคือ ทุกเขตต้องเริ่มคิดแผนและคำของบในกรอบ “รายบล็อก” ตั้งแต่การเสนอของบประมาณปี 2571

9 ตัวเลขสำคัญของแผนพัฒนากรุงเทพฯ รายบล็อก

ตัวเลข	ความหมาย
626	บล็อกย่อยทั้งหมดของกรุงเทพฯ
5	ประเภทย่านตามศักยภาพ
35	พื้นที่ที่มีศักยภาพ ซึ่งใช้คัดเลือกพื้นที่นำร่อง
8	พื้นที่นำร่องแรก
50 บล็อก	เป้าหมายนำร่องให้ครอบคลุมทั้ง 50 เขต ภายใน 2 ปี
425 บล็อก	เป้าหมายภายใน 4 ปี (ปี 2574)
4	หน่วยงานร่วมสนับสนุน: สำนักการโยธา สำนักการระบายน้ำ สำนักการจราจรและขนส่ง สำนักสิ่งแวดล้อม
3	ส่วนของแผน: แผนแม่บท ผังยุทธศาสตร์ แผนปฏิบัติการ
2571	ปีงบประมาณที่ทุกเขตต้องใช้แนวทางรายบล็อกเป็นจุดเริ่มต้นในการเสนอของบ

วิเคราะห์แผนรายบล็อก: โอกาสเชื่อมการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานกับผังเมืองรวม

LAD มองว่าการย่อหน่วยการวางแผนลงมาเป็น “บล็อก” เป็นก้าวที่น่าสนใจ จุดแข็งชัดเจนมี 3 ข้อ คือ ผูกแผนเข้ากับงบประมาณปี 2571 ทำให้แผนมีทางไปสู่การลงมือทำ ดึงหลายหน่วยงานมาวางแผนบนพื้นที่เดียวกัน และนำข้อมูลพื้นที่น้ำท่วมมาซ้อนทับกับแผนพัฒนา ซึ่งเป็นวิธีคิดเชิงพื้นที่ที่การจัดการเมืองควรมีมานาน

3 ประเด็นที่ต้องจับตา: ความสอดคล้องกับผังเมือง ความทั่วถึง และการประสานงานข้ามเขต

ข้อแรก คือความเชื่อมโยงกับผังเมืองรวม รายงานความคืบหน้าระบุว่าแผนแม่บทจะกำหนดขอบเขตและเอกลักษณ์ของแต่ละบล็อก ขณะที่ผังเมืองรวมเป็นหนึ่งในเกณฑ์แบ่งพื้นที่ อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีรายละเอียดว่าแผนรายบล็อกจะเชื่อมกับข้อกำหนดการใช้ประโยชน์ที่ดินและความหนาแน่นในผังเมืองรวมอย่างไร หากทิศทางการพัฒนาพื้นที่กับข้อกำหนดในผังไม่สอดคล้องกัน การวางแผนโครงสร้างพื้นฐานกับการใช้ที่ดินอาจเกิดคำถามว่าจะประสานกันอย่างไร

ข้อสอง คือความเหลื่อมล้ำของจังหวะการพัฒนา เมืองมี 626 บล็อก แต่เป้าหมาย 4 ปีอยู่ที่ 425 บล็อก แปลว่าอีก 201 บล็อกยังไม่อยู่ในเป้าหมายช่วงนี้ และข่าวไม่ได้ระบุว่าเป็นบล็อกใดหรือใช้เกณฑ์อะไรจัดลำดับ

ข้อสาม คือรอยต่อระหว่างบล็อกกับเขต บล็อกกรุงรัตนโกสินทร์ครอบคลุมถึง 3 เขต ขณะที่การเสนอของบประมาณยังเป็นรายเขต หากไม่มีกลไกประสานที่ชัด บล็อกเดียวอาจถูกพัฒนาเป็นชิ้น ๆ ตามงบของแต่ละเขต

การมีส่วนร่วม คือหัวใจของแผนรายบล็อก?

การที่ กทม. เตรียมจัด Workshop ในเร็ว ๆ นี้นับเป็นสัญญาณที่ดี ขั้นต่อไปที่เราคงต้องคอยติดตามคือ รูปแบบและระดับการมีส่วนร่วม ว่าประชาชนจะมีบทบาทกำหนดทิศทางการพัฒนาของย่านได้มากน้อยเพียงใด เพื่อให้แผนรายบล็อกตอบโจทย์คนในพื้นที่และสอดคล้องกับผังเมืองรวม

LAD จะติดตามรายละเอียดและนำมาอัปเดตให้ทุกท่านทราบต่อไป!

ขอขอบคุณข้อมูลและรูปภาพ : กรุงเทพมหานคร

#LAD #ผังเมือง #กรุงเทพมหานคร #พัฒนาเมืองรายบล็อก #ผังเมืองรวมกรุงเทพมหานคร #UrbanPlanning #UrbanDevelopment #Bangkok