เผยโฉม! สนามกีฬาแห่งชาติในฐานะที่ดินศักยภาพสูงของเมืองเมื่อศุภชลาศัย–เทพหัสดิน–นิมิบุตร กำลังถูกจัดวางบทบาทใหม่ในกรุงเทพฯ
1 วันที่แล้ว
ใช้เวลาอ่าน 1 นาที
0
2
0
พื้นที่ระดับนี้…ควรถูกใช้ “เพื่ออะไร” ในเมืองวันนี้
เมื่อศุภชลาศัย–เทพหัสดิน–นิมิบุตร กำลังถูกจัดวางบทบาทใหม่ในกรุงเทพฯ
การเปลี่ยนแปลงที่กำลังเกิดขึ้นกับย่านสนามกีฬาแห่งชาติ ไม่ควรถูกมองเพียงในฐานะโครงการปรับปรุงพื้นที่กีฬา หากแต่ควรถูกพิจารณาในฐานะกระบวนการทบทวนบทบาทของที่ดินศักยภาพสูงใจกลางเมือง ภายใต้เงื่อนไขใหม่ของเศรษฐกิจเมือง การเข้าถึงด้วยระบบราง และรูปแบบการใช้พื้นที่สาธารณะในกรุงเทพฯ ร่วมสมัย
ในช่วงที่ผ่านมา ได้มีภาพเกี่ยวกับแนวคิดการปรับปรุงพื้นที่ศุภชลาศัย เทพหัสดิน และอาคารนิมิบุตร ปรากฏในสื่อสังคมออนไลน์ โดยระบุถึงความร่วมมือระหว่างจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยและกรุงเทพมหานคร แม้รายละเอียดของโครงการจะยังไม่ได้รับการเปิดเผยอย่างเป็นทางการอย่างครบถ้วน แต่เมื่อพิจารณาร่วมกับบริบทของการสิ้นสุดสัญญาเช่าและแนวโน้มเชิงนโยบายก่อนหน้า สะท้อนให้เห็นว่าการเปลี่ยนแปลงครั้งนี้มีนัยมากกว่าการปรับปรุงทางกายภาพของอาคาร
ดังนั้น คำถามสำคัญจึงไม่ใช่เพียงว่าพื้นที่จะถูกพัฒนาในรูปแบบใด แต่คือ พื้นที่ซึ่งมีทั้งประวัติศาสตร์ ความทรงจำ และศักยภาพเชิงทำเลในระดับสูงเช่นนี้ ควรถูกกำหนดบทบาทอย่างไรในบริบทของกรุงเทพมหานครในทศวรรษข้างหน้า
พื้นที่แห่งความทรงจำและโครงสร้างสาธารณะของรัฐ
ในเชิงประวัติศาสตร์เมือง ย่านสนามกีฬาแห่งชาติมีจุดเริ่มต้นจากการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านกีฬาภายใต้บริบทของรัฐสมัยใหม่ โดยสนามศุภชลาศัยถูกก่อสร้างขึ้นตั้งแต่ช่วงปลายทศวรรษ 2470–2480 บนพื้นที่เดิมของวังวินด์เซอร์ ผ่านความร่วมมือระหว่างกรมพลศึกษาและจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ก่อนจะขยายตัวเป็นคอมเพล็กซ์กีฬาที่ประกอบด้วยสนามเทพหัสดินและอาคารนิมิบุตรในเวลาต่อมา
พื้นที่ดังกล่าวจึงมิได้มีสถานะเป็นเพียง sports complex หากแต่เป็นโครงสร้างสาธารณะที่สะท้อนแนวคิดของรัฐในการสร้าง “เวทีของสาธารณะ” สำหรับกิจกรรมกีฬา การรวมหมู่ และกิจกรรมทางวัฒนธรรมในระดับชาติและนานาชาติ ในช่วงหลายทศวรรษที่ผ่านมา พื้นที่นี้ได้กลายเป็นส่วนหนึ่งของความทรงจำร่วมของสังคมเมือง ทั้งในฐานะสถานที่แข่งขันกีฬา ความใฝ่ฝันของนักกีฬา และพื้นที่จัดกิจกรรมขนาดใหญ่
ด้วยเหตุนี้ ย่านสนามกีฬาแห่งชาติจึงสามารถถูกเข้าใจในฐานะพื้นที่ที่มีคุณค่าหลายมิติซ้อนทับกันอยู่ ทั้งในเชิงประวัติศาสตร์ สัญลักษณ์ และบทบาททางสังคม
การซ้อนทับของเวลา: อดีต ปัจจุบัน และอนาคต
ความซับซ้อนของพื้นที่นี้ยิ่งชัดเจนขึ้นเมื่อพิจารณาผ่านมิติของเวลา กล่าวคือ ย่านสนามกีฬาแห่งชาติเป็นพื้นที่ที่อดีต ปัจจุบัน และอนาคตกำลังซ้อนทับและปะทะกันในเวลาเดียวกัน
ในมิติของอดีต พื้นที่แห่งนี้ทำหน้าที่เป็นโครงสร้างของความทรงจำเมือง สนามศุภชลาศัยมิได้เป็นเพียงสถานที่แข่งขันกีฬา หากแต่เป็นหนึ่งในภาพจำของชีวิตสาธารณะของกรุงเทพมหานครมาอย่าง ยาวนาน ไม่ว่าจะเป็นการจัดคอนเสิร์ตใหญ่ระดับประเทศ ขณะเดียวกัน อาคารอย่างนิมิบุตรเองก็มีสถานะเป็นสถาปัตยกรรมในความทรงจำของคนเมือง การปรับเปลี่ยนพื้นที่จึงหลีกเลี่ยงไม่ได้ที่จะต้องเผชิญกับคำถามเกี่ยวกับการผนวกคุณค่าเดิมเข้ากับรูปแบบใหม่ โดยไม่ทำให้ความหมายทางประวัติศาสตร์ถูกลดทอน
ในมิติของปัจจุบัน พื้นที่ดังกล่าวกำลังเผชิญแรงกดดันจากพลวัตของเมืองร่วมสมัย ย่านสยาม–ปทุมวันได้พัฒนาไปสู่การเป็นศูนย์กลางเศรษฐกิจและกิจกรรมที่มีความเข้มข้นสูง เชื่อมโยงทั้งการค้า การศึกษา ระบบขนส่งมวลชน และกิจกรรมเชิงพาณิชย์อย่างหนาแน่น โดยเฉพาะอย่างยิ่งการเข้าถึงผ่านระบบรถไฟฟ้า BTS ซึ่งยิ่งเพิ่มศักยภาพเชิงทำเลของพื้นที่
ในขณะเดียวกัน พื้นที่สนามยังคงทำงานในลักษณะของการใช้งานแบบ event-based กล่าวคือ มีการใช้งานเป็นช่วงเวลาและไม่สามารถสร้างความต่อเนื่องของกิจกรรมในชีวิตประจำวันของเมืองได้อย่างเต็มที่ ในเชิงผังเมือง ลักษณะดังกล่าวมักถูกจัดให้อยู่ในประเภทของ underutilized urban land หรือที่ดินศักยภาพสูงที่ยังไม่ได้ถูกใช้ประโยชน์อย่างเต็มประสิทธิภาพ
ขณะเดียวกัน สัญญาณของอนาคตเริ่มปรากฏผ่านแนวคิดการพัฒนาในรูปแบบใหม่ ไม่ว่าจะเป็นการยกระดับพื้นที่ให้รองรับกิจกรรมระดับนานาชาติ การเปิดให้ภาคเอกชนเข้ามามีบทบาทในการบริหารจัดการ หรือการปรับบทบาทของพื้นที่ภายใต้โครงสร้างของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แนวโน้มดังกล่าวสะท้อนว่าพื้นที่นี้อาจไม่ได้ทำหน้าที่เป็นเพียงพื้นที่กีฬาอีกต่อไป หากแต่กำลังถูกจินตนาการใหม่ให้รองรับกิจกรรมที่หลากหลายมากขึ้น
การเปลี่ยนผ่านสู่ระบบพื้นที่เมืองแบบผสมผสาน
ในบริบทนี้ การเปลี่ยนแปลงของย่านสนามกีฬาแห่งชาติสามารถถูกตีความว่าเป็นการเปลี่ยนผ่านจากโครงสร้างพื้นฐานที่มีหน้าที่เฉพาะ (single use) ไปสู่ระบบพื้นที่เมืองแบบผสมผสาน ซึ่งรองรับกิจกรรมหลายรูปแบบ (mixed-use) พร้อมกัน ทั้งกิจกรรมกีฬา พื้นที่สาธารณะ ว ัฒนธรรม อีเวนต์ และกิจกรรมทางเศรษฐกิจในระดับที่เหมาะสม
การเปลี่ยนแปลงลักษณะนี้สอดคล้องกับแนวโน้มของการพัฒนาเมืองร่วมสมัย ซึ่งให้ความสำคัญกับความต่อเนื่องของกิจกรรมเมือง และการใช้พื้นที่อย่างหลากหลายมากกว่าการแบ่งแยกพื้นที่ตามหน้าที่เฉพาะแบบในอดีต
โอกาสและความเสี่ยงในการพัฒนา
หากการปรับเปลี่ยนพื้นที่ดำเนินไปในทิศทางดังกล่าว ย่านสนามกีฬาแห่งชาติมีศักยภาพที่จะกลายเป็น public destination ที่สำคัญของกรุงเทพมหานคร เนื่องจากเป็นพื้นที่ที่มีทั้งขนาด ทำเล การเข้าถึง และทุนทางประวัติศาส ตร์อยู่พร้อมกัน นอกจากนี้ยังมีศักยภาพในการทำหน้าที่เป็นตัวเชื่อม (urban connector) ระหว่างย่านสยามและพื้นที่มหาวิทยาลัย หากมีการออกแบบเชิงพื้นที่ที่เอื้อต่อการไหลของกิจกรรมเมือง
อย่างไรก็ตาม ความเสี่ยงสำคัญของการพัฒนาพื้นที่ประเภทนี้คือการลดทอนความเป็นสาธารณะ (publicness dilution) อันเป็นผลจากแรงกดดันทางเศรษฐกิจ ซึ่งอาจทำให้พื้นที่ค่อย ๆ เปลี่ยนสถานะไปสู่การใช้งานเชิงพาณิชย์มากขึ้น โดยที่ยังคงลักษณะ “เปิด” ในเชิงกายภาพ แต่ลดทอนการเข้าถึงและการใช้งานในเชิงสังคม
ดังนั้น คำถามสำคัญจึงมิได้อยู่ที่การเปิดให้เข้าถึงเพียงอย่างเดียว หากแต่รวมถึงเงื่อนไขของการ ใช้งาน สิทธิในการเข้าถึง และรูปแบบของกิจกรรมที่สามารถเกิดขึ้นได้จริงในพื้นที่ดังกล่าว
การบริหารจัดการพื้นที่ ความท้าทายของการพัฒนา
ประเด็นสำคัญอีกประการหนึ่งคือรูปแบบการบริหารจัดการพื้นที่ (governance model) ซึ่งมีบทบาทกำหนดคุณภาพของโครงการในระยะยาว เนื่องจากพื้นที่สนามกีฬาแห่งชาติซ้อนทับอยู่ภายใต้หลายหน่วยงาน ทั้งภาครัฐ มหาวิทยาลัย และผู้มีส่วนได้ส่วนเสียอื่น ๆ การกำหนดบทบาทของผู้ลงทุน ผู้บริหาร และผู้กำกับดูแลผลประโยชน์สาธารณะจึงเป็นเงื่อนไขสำคัญที่ไม่อาจมองข้าม
ในแง่นี้ การพัฒนาพื้นที่ดังกล่าวจึงมิใช่เพียงงานออกแบบทางกายภาพ หากแต่เป็นการออกแบบกลไกการบริหารจัดการพื้นที่ในระดับเมือง
ท้ายที่สุด การเปลี่ยนแปลงของย่านสนามกีฬาแห่งชาติไม่ได้ตั้งคำถามเพียงว่าพื้นที่จะถูกพัฒนาในรูปแบบใด หากแต่เป็นคำถามที่ลึกกว่านั้นเกี่ยวกับวิธีที่กรุงเทพมหานครจะจัดการกับพื้นที่ประวัติศาสตร์ใจกลางเมืองในบริบทที่มูลค่าที่ดินและแรงกดดันทางเศรษฐกิจเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง
ทางเลือกมิได้มีเพียงการรักษาอดีตหรือการพัฒนาใหม่ หากแต่รวมถึงความเป็นไปได้ในการชุบ “ชีวิต ใหม่” ให้กับพื้นที่ โดยไม่ลบเลือนคุณค่าทางประวัติศาสตร์ที่มีอยู่เดิม ซึ่งนับเป็นหนึ่งในความท้าทายสำคัญของการพัฒนาเมืองร่วมสมัย
