M-MAP2 ปรับใหม่! จับตา 5 ทำเลศักยภาพ หลังเพิ่มรถไฟฟ้า 18 เส้นทางกว่า 6 แสนล้านบาท ทำไม Missing Link สายสีแดงจึงเป็นไฮไลต์สำคัญ
- PREECHAYA NAVARAJ
- 2 นาทีที่ผ่านมา
- ยาว 3 นาที
ล่าสุด คณะกรรมการนโยบายการขนส่งทางราง ซึ่งมีรองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคมเป็นประธาน ได้เห็นชอบ แผนพัฒนาระบบการขนส่งทางรางในเขตกรุงเทพมหานครและปริมณฑล (M-MAP2) ตามพระราชบัญญัติการขนส่งทางราง พ.ศ. 2568
"รถไฟฟ้าสายไหนจะสร้างก่อน?"
คำถามนี้มักเกิดขึ้นทุกครั้งที่ภาครัฐประกาศแผนลงทุนระบบราง เพราะสำหรับคนเมือง รถไฟฟ้าไม่ได้เป็นเพียงโครงสร้างพื้นฐานด้านคมนาคม หากยังเป็นปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อรูปแบบการเดินทาง การเลือกที่อยู่อาศัย การเข้าถึงแหล่งงาน รวมถึงทิศทางการเติบโตของเมืองในระยะยาว
แต่หากมองให้ลึกกว่าคำถามว่า "สายไหนจะสร้างก่อน" จะพบว่า สาระสำคัญของการปรับ M-MAP2 รอบล่าสุด ไม่ได้อยู่ที่จำนวนเส้นทางหรือวงเงินลงทุนกว่า 600,000 ล้านบาทเพียงอย่างเดียว หากอยู่ที่การเปลี่ยนแนวคิดในการพัฒนาโครงข่ายระบบรางของกรุงเทพมหานครและปริมณฑล จากเดิมที่การลงทุนมักมุ่งเน้นการขยายเส้นทางรถไฟฟ้าออกไปยังพื้นที่ใหม่ แผนฉบับล่าสุดกลับให้ความสำคัญกับการ "เติมเต็มโครงข่าย" (Network Completion) เพื่อเชื่อมระบบรางที่มีอยู่ให้ทำงานได้อย่างสมบูรณ์มากขึ้น ผ่านโครงการ Missing Link ของรถไฟฟ้าสายสีแดง ซึ่งถูกผลักดันเข้าสู่กลุ่มโครงการที่มีเป้าหมายเตรียมดำเนินการภายในปี 2572 ขณะเดียวกัน รถไฟฟ้าสายสีน้ำตาล แคราย–ลำสาลี ก็ถูกปรับจากกลุ่มโครงการที่พร้อมดำเนินการทันที ลงมาอยู่ในกลุ่มที่ต้องเตรียมความพร้อมเพิ่มเติมก่อนลงทุน
การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวอาจดูเป็นเพียงการปรับลำดับโครงการในเอกสารราชการ แต่ในมุมของการวางผังเมืองและการลงทุนโครงสร้างพื้นฐาน
นี่คือสัญญาณสำคัญที่สะท้อนว่า กรุงเทพมหานครกำลังเข้าสู่ช่วงเปลี่ยนผ่านจากยุค "ขยายเส้นทาง" ไปสู่ยุค "เพิ่มประสิทธิภาพของทั้งเครือข่าย" ซึ่งอาจส่งผลต่อการพัฒนาเมืองในระยะยาวมากกว่าการเปิดรถไฟฟ้าสายใหม่เพียงสายเดียว
ในอีกด้านหนึ่ง สำหรับภาคอสังหาริมทรัพย์ แผนแม่บทระบบรางไม่ได้เป็นเพียงแผนด้านคมนาคม แต่ยังเป็นข้อมูลที่นักพัฒนาโครงการ นักลงทุน และเจ้าของที่ดินใช้ประกอบการประเมินแนวโน้มการเติบโตของเมือง เพราะโครงสร้างพื้นฐานด้านการเดินทางมักเป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญที่กำหนดการขยายตัวของย่านธุรกิจ แหล่งงาน และพื้นที่อยู่อาศัยในอนาคต
นั่นจึงเป็นเหตุผลที่การปรับ M-MAP2 รอบนี้ ไม่ได้ควรถูกมองเพียงว่า "จะสร้างรถไฟฟ้าสายใดก่อน" แต่ควรถูกมองว่า รัฐกำลังส่งสัญญาณว่า กรุงเทพมหานครและปริมณฑลจะเติบโตไปในทิศทางใดในอีกหลายสิบปีข้างหน้า
M-MAP2 คืออะไร?
M-MAP2 หรือ Mass Rapid Transit Master Plan in Bangkok Metropolitan Region คือแผนแม่บทการพัฒนาระบบรถไฟฟ้าในกรุงเทพมหานครและปริมณฑล ซึ่งจัดทำขึ้นเพื่อใช้เป็นกรอบกำหนดทิศทางการลงทุนโครงสร้างพื้นฐานด้านระบบรางในระยะยาว หลังล่าสุดได้รับความเห็นชอบจากคณะกรรมการนโยบายการขนส่งทางราง และอยู่ระหว่างเตรียมเสนอคณะรัฐมนตรีพิจารณาในขั้นตอนต่อไป
เป้าหมายของแผนไม่ได้มีเพียงการเพิ่มจำนวนเส้นทางรถไฟฟ้า แต่ยังมุ่งสร้าง โครงข่ายที่เชื่อมต่อกันอย่างไร้รอยต่อ (Seamless Mobility) พร้อมบูรณาการกับระบบขนส่งสาธารณะประเภทอื่น หรือ Feeder เพื่อเพิ่มทางเลือกในการเดินทาง ลดปัญหาการจราจร และรองรับการขยายตัวของกรุงเทพมหานครและปริมณฑลในอนาคต
อย่างไรก็ตาม ประเด็นที่มักสร้างความเข้าใจคลาดเคลื่อนคือ การบรรจุโครงการไว้ใน M-MAP2 ไม่ได้หมายความว่าโครงการนั้นจะเริ่มก่อสร้างทันที แต่เป็นการกำหนดกรอบและลำดับความพร้อมของโครงการ โดยแต่ละเส้นทางยังต้องผ่านการศึกษาความเหมาะสม การจัดทำรายงานผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA) การออกแบบรายละเอียด การกำหนดรูปแบบการลงทุน รวมถึงการอนุมัติจากคณะรัฐมนตรีก่อนจึงจะสามารถเดินหน้าก่อสร้างได้
M-MAP2 จึงเป็น "แผนที่อนาคต" ของระบบรางกรุงเทพฯ มากกว่าจะเป็นประกาศเริ่มก่อสร้างรถไฟฟ้าทั้ง 18 เส้นทางในทันที
3 ความเปลี่ยนแปลงสำคัญของ M-MAP2 รอบใหม่
แม้ภาพรวมของแผนยังคงครอบคลุมการพัฒนาโครงข่ายรถไฟฟ้าในระยะยาว แต่หากพิจารณารายละเอียด จะพบว่าการปรับ M-MAP2 รอบนี้มีความเปลี่ยนแปลงสำคัญอย่างน้อย 3 ประเด็น ที่สะท้อนแนวคิดใหม่ของการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานในกรุงเทพมหานคร
1. เปลี่ยนจาก "ขยายเส้นทาง" สู่ "เติมเต็มโครงข่าย"
จุดเปลี่ยนที่สำคัญที่สุดของ M-MAP2 ไม่ใช่การเพิ่มจำนวนเส้นทาง แต่คือการให้ความสำคัญกับ ความสมบูรณ์ของเครือข่าย (Network Completion) มากขึ้น
ที่ผ่านมา การพัฒนารถไฟฟ้ามักถูกวัดจากจำนวนสถานี และระยะทางของเส้นทางใหม่ หรือจำนวนพื้นที่ที่เข้าถึงได้ แต่แผนรอบล่าสุดกลับสะท้อนว่า การเชื่อมโครงข่ายเดิมให้ต่อเนื่องอาจสร้างประโยชน์ต่อระบบโดยรวมได้มากกว่าการสร้างเส้นทางใหม่ในบางกรณี เพราะช่วยลดจุดขาดตอนของการเดินทาง เพิ่มทางเลือกในการเปลี่ยนสาย และทำให้โครงข่ายทั้งหมดทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น
2. Missing Link สายสีแดง ถูกยกระดับเป็นโครงการสำคัญ
อีกหนึ่งความเปลี่ยนแปลงที่ได้รับความสนใจคือ การบรรจุ Missing Link ของรถไฟฟ้าสายสีแดง เข้าสู่กลุ่มโครงการ A2 หลังจากก่อนหน้านี้ยังไม่ได้รับการบรรจุในแผน เนื่องจากยังไม่มีความชัดเจนด้านรูปแบบโครงการ จำนวนสถานี และยังต้องจัดทำรายงาน EIA ใหม่ การกลับเข้ามาของโครงการนี้จึงสะท้อนว่า ภาครัฐให้ความสำคัญกับการเชื่อมเครือข่ายระบบรางเดิมให้สมบูรณ์มากขึ้น และถือเป็นหนึ่งในไฮไลต์สำคัญที่สุดของการปรับ M-MAP2 รอบนี้
3. ปรับ "สายสีน้ำตาล" สะท้อนว่าความพร้อมสำคัญกว่าความจำเป็น
ในทางกลับกัน รถไฟฟ้าสายสีน้ำตาล แคราย–ลำสาลี ซึ่งเดิมอยู่ในกลุ่มโครงการที่พร้อมดำเนินการทันที ถูกปรับลงมาอยู่ในกลุ่ม A2 เนื่องจากยังอยู่ระหว่างการปรับแบบก่อสร้างร่วมกันระหว่าง รฟม. และ กทพ. ทำให้ยังไม่สามารถเริ่มดำเนินการได้ทันที
การเปลี่ยนแปลงนี้สะท้อนว่า การจัดกลุ่มโครงการใน M-MAP2 พิจารณาจากระดับความพร้อมของโครงการ มากกว่าการจัดอันดับความสำคัญของเส้นทางเพียงอย่างเดียว ซึ่งเป็นหลักคิดสำคัญที่ผู้อ่านควรทำความเข้าใจก่อนพิจารณารายละเอียดของแต่ละโครงการ
A1, A2 และ B ไม่ใช่ "ลำดับความสำคัญ" แต่คือ "ระดับความพร้อม"
เมื่อเห็นแผน M-MAP2 ที่แบ่งโครงการออกเป็นกลุ่ม A1, A2 และ B หลายคนอาจเข้าใจโดยอัตโนมัติว่า กลุ่ม A1 คือโครงการที่สำคัญที่สุด ส่วนกลุ่ม B คือโครงการที่มีความสำคัญน้อยกว่า
แต่ในความเป็นจริง การจัดกลุ่มดังกล่าว ไม่ได้สะท้อนความสำคัญของเส้นทาง หากสะท้อน "ระดับความพร้อมของโครงการ" ว่าสามารถเดินหน้าสู่ขั้นตอนการลงทุนได้มากน้อยเพียงใด
A1 คือโครงการที่มีความพร้อมสูง สามารถเข้าสู่กระบวนการดำเนินงานได้ทันที
A2 คือโครงการที่มีความจำเป็นและมีทิศทางชัดเจน แต่ยังต้องเตรียมความพร้อมเพิ่มเติมก่อนการลงทุน
B คือโครงการที่ยังต้องกลับมาทบทวนความเหมาะสมอีกครั้งในปี 2572 เพื่อให้สอดคล้องกับบริบทของเมือง เทคโนโลยี และความต้องการเดินทางในอนาคต
หลักคิดนี้มีความสำคัญ เพราะทำให้เห็นว่า การปรับ M-MAP2 รอบนี้ไม่ได้เป็นการ "ลด" หรือ "เพิ่ม" ความสำคัญของเส้นทางใด แต่เป็นการปรับลำดับตามความพร้อมของแต่ละโครงการ เพื่อให้การลงทุนของภาครัฐมีความเป็นไปได้มากที่สุด
กลุ่ม A1 : จุดเริ่มต้นของการลงทุนระลอกใหม่
กลุ่ม A1 ประกอบด้วยเพียง 2 โครงการ ระยะทางรวม 29.34 กิโลเมตร 11 สถานี วงเงินลงทุนประมาณ 21,649 ล้านบาท ได้แก่
รถไฟฟ้าสายสีแดง ช่วงรังสิต–มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์รังสิต
รถไฟฟ้าสายสีแดง ช่วงศาลายา–ตลิ่งชัน–ศิริราช
แม้จำนวนโครงการจะไม่มาก แต่ทั้งสองโครงการถือเป็นโครงการที่มีความพร้อมสูงที่สุดในแผน M-MAP2 โดยได้ลงนามสัญญากับผู้รับจ้างแล้ว และการรถไฟแห่งประเทศไทยเตรียมออกหนังสือแจ้งเริ่มงาน (Notice to Proceed: NTP) เพื่อเข้าสู่ขั้นตอนดำเนินงานต่อไป
หากพิจารณาในเชิงผังเมือง ทั้งสองเส้นทางต่างทำหน้าที่ขยายโครงข่ายรถไฟชานเมืองเข้าสู่พื้นที่ที่มีความต้องการเดินทางสูง ไม่ว่าจะเป็นฝั่งรังสิตที่เป็นศูนย์กลางการศึกษาและชุมชนขนาดใหญ่ หรือแนวศาลายา–ศิริราชที่เชื่อมมหาวิทยาลัย โรงพยาบาล และพื้นที่เมืองชั้นในเข้าด้วยกัน
กลุ่ม A2 : "หัวใจ" ของ M-MAP2 รอบใหม่
หาก A1 คือโครงการที่พร้อมเริ่มต้นแล้ว A2 คือกลุ่มโครงการที่สะท้อน ทิศทางการลงทุนของระบบรางไทยในช่วงหลายปีข้างหน้า กลุ่มนี้ประกอบด้วย 7 โครงการ ระยะทางรวมกว่า 103 กิโลเมตร จำนวน 76 สถานี และมีวงเงินลงทุนรวมกว่า 239,000 ล้านบาท โดยกำหนดเป้าหมายให้เตรียมความพร้อมเพื่อดำเนินการภายในปี 2572
หากพิจารณาเฉพาะตัวเลข A2 อาจดูเป็นเพียงกลุ่มโครงการขนาดใหญ่ แต่เมื่อพิจารณารายละเอียดจะพบว่า ทั้ง 7 เส้นทางทำหน้าที่แตกต่างกันอย่างชัดเจน
บางโครงการเป็นการขยายพื้นที่ให้บริการเข้าสู่ย่านใหม่ บางโครงการเป็นการเติมเต็มช่องว่างของโครงข่ายเดิม และบางโครงการถูกออกแบบมาเพื่อรองรับทิศทางการขยายตัวของเมืองในอนาคต ... นี่คือเหตุผลที่หลายฝ่ายมองว่า A2 คือ "หัวใจ" ของการปรับ M-MAP2 รอบล่าสุด
เจาะ 7 โครงการในกลุ่ม A2
1. สายสีน้ำตาล แคราย–ลำสาลี : ยังสำคัญ แต่ต้องรอความพร้อม
โครงการรถไฟฟ้าสายสีน้ำตาล เป็นหนึ่งในเส้นทางที่ถูกจับตามองมากที่สุด เพราะการปรับ M-MAP2 ครั้งนี้ได้ย้ายโครงการจากกลุ่ม A1 ลงมาอยู่ใน A2 อย่างไรก็ตาม การเปลี่ยนแปลงดังกล่าว ไม่ได้หมายความว่าโครงการมีความสำคัญลดลง
สาเหตุหลักมาจากการที่โครงการยังอยู่ระหว่างการปรับแบบก่อสร้างร่วมกันระหว่างการรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทย (รฟม.) และการทางพิเศษแห่งประเทศไทย (กทพ.) จึงยังไม่สามารถเข้าสู่ขั้นตอนดำเนินงานได้ทันที ในมุมของการบริหารโครงการ การย้ายสายสีน้ำตาลลงมาอยู่ใน A2 จึงสะท้อนแนวคิดใหม่ของ M-MAP2 ที่ให้ความสำคัญกับ "ความพร้อม" มากกว่าการเร่งผลักดันโครงการที่ยังมีข้อจำกัดด้านวิศวกรรมและการออกแบบ
2. Missing Link สายสีแดง : โครงการที่อาจสร้างผลกระทบต่อทั้งโครงข่ายมากที่สุด
หากต้องเลือกเพียงหนึ่งโครงการที่สะท้อนแนวคิดใหม่ของ M-MAP2 ได้ชัดเจนที่สุด คงเป็น Missing Link ของรถไฟฟ้าสายสีแดง โครงการนี้ประกอบด้วยช่วง บางซื่อ–หัวลำโพง และ บางซื่อ–พญาไท–มักกะสัน–หัวหมาก ระยะทางรวมประมาณ 25.90 กิโลเมตร จำนวน 9 สถานี วงเงินลงทุนกว่า 44,000 ล้านบาท
ก่อนหน้านี้ โครงการยังไม่ได้รับการบรรจุใน M-MAP2 เนื่องจากยังไม่มีความชัดเจนด้านรูปแบบโครงการ จำนวนสถานี และยังต้องจัดทำรายงานผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA) ใหม่ การกลับเข้าสู่กลุ่ม A2 จึงสะท้อนว่า โครงการมีความชัดเจนมากขึ้น และเริ่มได้รับการผลักดันอย่างจริงจัง แม้ว่ายังต้องผ่านขั้นตอนการศึกษาและการอนุมัติอีกหลายลำดับก็ตาม
ที่สำคัญ โครงการนี้ไม่ได้เป็นเพียงการเพิ่มเส้นทางรถไฟฟ้าใหม่ แต่เป็นการเชื่อม "ช่วงที่ขาดหาย" ของโครงข่ายสายสีแดงให้สามารถทำงานต่อเนื่องทั้งระบบ ซึ่งถือเป็นแนวคิดที่แตกต่างจากการลงทุนระบบรางในอดีตอย่างมีนัยสำคัญ
3. รถไฟฟ้าสายสีแดง ช่วงวงเวียนใหญ่–บางบอน
โครงการระยะทางประมาณ 15 กิโลเมตร จำนวน 8 สถานี วงเงินลงทุนประมาณ 15,900 ล้านบาท มีบทบาทสำคัญในการขยายโครงข่ายรถไฟชานเมืองไปยังพื้นที่ฝั่งธนบุรีตอนล่าง ซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีการอยู่อาศัยหนาแน่นและกำลังขยายตัวอย่างต่อเนื่อง
ในเชิงผังเมือง เส้นทางนี้จะช่วยเพิ่มทางเลือกในการเดินทางของประชาชนฝั่งตะวันตกของกรุงเทพฯ และเสริมการเชื่อมต่อกับโครงข่ายระบบรางเดิม ทำให้การเดินทางเข้าสู่พื้นที่ชั้นในมีประสิทธิภาพมากขึ้น
4. รถไฟฟ้าสายสีเขียว ช่วงสมุทรปราการ–บางปู
อีกหนึ่งโครงการที่อยู่ในกลุ่ม A2 คือส่วนต่อขยายสายสีเขียวจากสมุทรปราการไปยังบางปู ระยะทางประมาณ 7 กิโลเมตร จำนวน 4 สถานี วงเงินลงทุนประมาณ 13,500 ล้านบาท
แม้จะเป็นโครงการระยะทางไม่ยาวนัก แต่ถือเป็นการขยายโครงข่ายเข้าสู่พื้นที่ชายฝั่งของจังหวัดสมุทรปราการ ซึ่งมีทั้งพื้นที่อุตสาหกรรม เขตชุมชน และการพัฒนาเมืองที่กำลังเติบโตอย่างต่อเนื่อง
5. รถไฟฟ้าสายสีเขียว ช่วงคูคต–ลำลูกกา
โครงการนี้มีระยะทางประมาณ 8.8 กิโลเมตร จำนวน 6 สถานี วงเงินลงทุนประมาณ 16,700 ล้านบาท มีเป้าหมายรองรับการขยายตัวของชุมชนทางตอนเหนือของกรุงเทพมหานครและจังหวัดปทุมธานี
พื้นที่แนวลำลูกกาเป็นหนึ่งในพื้นที่ที่มีการเติบโตของที่อยู่อาศัยอย่างต่อเนื่อง
การขยายระบบรถไฟฟ้าจึงมีบทบาทในการเพิ่มทางเลือกด้านการเดินทางและเชื่อมโยงประชากรเข้าสู่พื้นที่เศรษฐกิจหลักของกรุงเทพมหานคร
6. รถไฟฟ้าสายสีเขียว ช่วงยศเส–สะพานใหม่–คูคต (การเพิ่มประสิทธิภาพโครงข่าย)
อีกหนึ่งโครงการในกลุ่ม A2 มุ่งเน้นการเพิ่มประสิทธิภาพของระบบเดิม มากกว่าการเปิดพื้นที่ใหม่ โดยมีเป้าหมายรองรับปริมาณผู้โดยสารและเพิ่มความคล่องตัวของการเดินรถในอนาคต
แนวคิดของโครงการนี้สอดคล้องกับทิศทางของ M-MAP2 ที่ให้ความสำคัญกับการยกระดับประสิทธิภาพของโครงข่าย มากกว่าการเพิ่มเส้นทางเพียงอย่างเดียว
7. ส่วนต่อขยายรถไฟฟ้าสายสีเงิน
โครงการสุดท้ายในกลุ่ม A2 คือส่วนต่อขยายของสายสีเงิน ซึ่งยังอยู่ในขั้นตอนการเตรียมความพร้อมเช่นเดียวกับโครงการอื่นในกลุ่มนี้ โดยมีเป้าหมายเสริมความสมบูรณ์ของโครงข่ายระบบรางในอนาคต
แม้รายละเอียดของโครงการจะยังต้องพัฒนาเพิ่มเติม แต่การบรรจุไว้ในกลุ่ม A2 แสดงให้เห็นว่าภาครัฐมองเห็นบทบาทของเส้นทางนี้ในโครงสร้างระบบรางระยะยาว
กลุ่ม B : ไม่ได้ถูกยกเลิก แต่ "รอเวลาที่เหมาะสม"
นอกจากโครงการในกลุ่ม A1 และ A2 แล้ว M-MAP2 ยังจัดให้มี กลุ่ม B ซึ่งประกอบด้วยโครงการรวม 9 เส้นทาง ระยะทางประมาณ 132 กิโลเมตร วงเงินลงทุนรวมกว่า 340,000 ล้านบาท
หลายคนอาจเข้าใจว่าการอยู่ในกลุ่ม B หมายถึงโครงการถูกลดความสำคัญ หรืออาจไม่มีโอกาสเกิดขึ้นในอนาคต แต่ข้อเท็จจริงไม่ใช่เช่นนั้น
กลุ่ม B คือโครงการที่กำหนดให้ กลับมาทบทวนความเหมาะสมอีกครั้งภายในปี 2572 โดยพิจารณาจากปัจจัยต่าง ๆ ที่อาจเปลี่ยนแปลงไป ไม่ว่าจะเป็นรูปแบบการเดินทาง การขยายตัวของเมือง เทคโนโลยีระบบราง หรือความคุ้มค่าทางเศรษฐกิจ กล่าวอีกนัยหนึ่ง การจัดไว้ในกลุ่ม B ไม่ได้หมายความว่าโครงการจะไม่เกิดขึ้น แต่เป็นการเปิดโอกาสให้ภาครัฐสามารถปรับลำดับการลงทุนให้สอดคล้องกับบริบทของเมืองในช่วงเวลานั้นมากที่สุด
กว่า 6 แสนล้านบาท ไม่ใช่งบประมาณที่อนุมัติแล้ว
ตัวเลข 601,951.97 ล้านบาท เป็นตัวเลขที่ถูกกล่าวถึงมากที่สุดหลังการปรับ M-MAP2 จนทำให้หลายคนเข้าใจว่า รัฐบาลกำลังจะลงทุนก่อสร้างรถไฟฟ้าทั้ง 18 เส้นทางพร้อมกัน แต่ในความเป็นจริง ตัวเลขดังกล่าวคือ กรอบวงเงินลงทุนของแผนแม่บททั้งหมด ไม่ใช่งบประมาณที่ได้รับอนุมัติให้ดำเนินการทันที
ทุกโครงการในแผนยังต้องผ่านขั้นตอนตามกฎหมายและกระบวนการลงทุนของภาครัฐ ไม่ว่าจะเป็นการศึกษาความเหมาะสม การออกแบบรายละเอียด การจัดทำรายงานผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA) การกำหนดรูปแบบการลงทุน รวมถึงการเสนอคณะรัฐมนตรีพิจารณาเป็นรายโครงการก่อนจึงจะสามารถเริ่มก่อสร้างได้ ดังนั้น การปรับ M-MAP2 จึงควรถูกมองว่าเป็น การกำหนดทิศทางการพัฒนาโครงข่ายระบบรางของประเทศ มากกว่าการประกาศเริ่มก่อสร้างรถไฟฟ้าทั้งหมดในคราวเดียว
จับตา 5 ทำเลศักยภาพ หลัง M-MAP2 ปรับใหม่
แม้ M-MAP2 จะเป็นแผนแม่บทด้านระบบราง แต่ในทางปฏิบัติ แผนลักษณะนี้มักถูกใช้เป็นหนึ่งในข้อมูลสำคัญในการประเมินแนวโน้มการพัฒนาเมือง ทั้งโดยหน่วยงานภาครัฐ นักพัฒนาอสังหาริมทรัพย์ นักลงทุน และเจ้าของที่ดิน
อย่างไรก็ตาม สิ่งสำคัญที่ควรทำความเข้าใจคือ การบรรจุเส้นทางไว้ในแผนแม่บท ไม่ได้หมายความว่าพื้นที่นั้นจะเติบโตทันที หรือราคาที่ดินจะเพิ่มขึ้นโดยอัตโนมัติ เพราะการพัฒนาเมืองยังขึ้นอยู่กับปัจจัยอีกหลายด้าน ไม่ว่าจะเป็นการลงทุนจริงของภาครัฐ ผังเมือง การใช้ประโยชน์ที่ดิน การเติบโตของประชากร และกิจกรรมทางเศรษฐกิจ แต่หากพิจารณาจากทิศทางของ M-MAP2 จะพบว่ามี 5 ทำเล ที่ควรติดตามเป็นพิเศษในช่วงต่อจากนี้
1. รังสิต–มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ : พื้นที่ที่กำลังเชื่อมโยงเมือง การศึกษา และการเดินทาง
โครงการรถไฟฟ้าสายสีแดง ช่วงรังสิต–มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์รังสิต เป็นหนึ่งในสองโครงการที่อยู่ในกลุ่ม A1 ซึ่งมีความพร้อมสูงที่สุดในแผน M-MAP2 พื้นที่แนวรังสิตเป็นทั้งศูนย์กลางการศึกษา ชุมชนขนาดใหญ่ และเป็นประตูสู่จังหวัดทางตอนเหนือของกรุงเทพมหานคร การขยายโครงข่ายรถไฟชานเมืองเข้าสู่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์จึงมีบทบาทในการเพิ่มทางเลือกการเดินทางให้กับประชาชน นักศึกษา และผู้ที่เดินทางเข้าพื้นที่ในชีวิตประจำวัน
2. ศาลายา–ตลิ่งชัน–ศิริราช : เชื่อมพื้นที่การศึกษา การแพทย์ และเมืองชั้นใน
อีกหนึ่งโครงการในกลุ่ม A1 คือสายสีแดง ช่วงศาลายา–ตลิ่งชัน–ศิริราช ซึ่งทำหน้าที่เชื่อมพื้นที่ด้านตะวันตกของกรุงเทพมหานครเข้าสู่เมืองชั้นใน แนวเส้นทางนี้มีความโดดเด่นตรงที่เชื่อมโยงมหาวิทยาลัย โรงพยาบาล และย่านชุมชนที่มีการเดินทางจำนวนมาก จึงมีบทบาททั้งในด้านการเดินทางประจำวันและการเพิ่มประสิทธิภาพของระบบรางฝั่งตะวันตก
3. วงเวียนใหญ่–บางบอน : สัญญาณการขยายโครงข่ายฝั่งธนบุรี
แม้พื้นที่ฝั่งธนบุรีจะมีระบบรถไฟฟ้าหลายสายให้บริการแล้ว แต่โครงการสายสีแดง ช่วงวงเวียนใหญ่–บางบอน แสดงให้เห็นว่าภาครัฐยังคงให้ความสำคัญกับการเพิ่มทางเลือกการเดินทางในพื้นที่ฝั่งตะวันตกของกรุงเทพมหานคร หากโครงการสามารถเดินหน้าได้ในอนาคต จะช่วยให้โครงข่ายระบบรางครอบคลุมพื้นที่ชุมชนที่กำลังขยายตัวมากขึ้น และลดการพึ่งพาการเดินทางด้วยรถยนต์ส่วนบุคคลในบางพื้นที่
4. แนวคูคต–ลำลูกกา : รองรับการขยายตัวของชุมชนเมือง
ส่วนต่อขยายสายสีเขียว ช่วงคูคต–ลำลูกกา มีเป้าหมายรองรับการเติบโตของพื้นที่ตอนเหนือของกรุงเทพมหานครและจังหวัดปทุมธานี ตลอดหลายปีที่ผ่านมา พื้นที่แนวลำลูกกามีการขยายตัวของโครงการที่อยู่อาศัยอย่างต่อเนื่อง การเพิ่มระบบขนส่งมวลชนจึงมีบทบาทในการเชื่อมโยงประชากรเข้าสู่พื้นที่เศรษฐกิจหลัก และช่วยเพิ่มทางเลือกด้านการเดินทางในระยะยาว
5. Missing Link สายสีแดง : ทำเลที่ควรจับตา เพราะเชื่อม "เครือข่าย" มากกว่าสร้าง "เส้นทางใหม่"
หากมีโครงการใดที่สะท้อนแนวคิดของ M-MAP2 ได้ชัดเจนที่สุด ก็คือ Missing Link ของรถไฟฟ้าสายสีแดง ความสำคัญของโครงการนี้ไม่ได้อยู่ที่การเปิดพื้นที่พัฒนาใหม่ แต่เกิดจากการเชื่อมช่วงที่ขาดหายของโครงข่ายสายสีแดง ทำให้การเดินทางต่อเนื่องมากขึ้น และเพิ่มประสิทธิภาพของเครือข่ายระบบรางโดยรวม
สัญญาณของเมือง จากการปรับปรุง M-MAP2 ครั้งล่าสุด
การปรับปรุง M-MAP2 ครั้งล่าสุด สะท้อนให้เห็นว่า แนวคิดการพัฒนาระบบรางของภาครัฐกำลังเปลี่ยนจากการมุ่ง "ขยายเส้นทาง" ไปสู่การ "ยกระดับประสิทธิภาพของทั้งโครงข่าย" มากขึ้น ผ่านการให้ความสำคัญกับโครงการที่ช่วยเชื่อมต่อระบบเดิมให้ทำงานร่วมกันได้อย่างสมบูรณ์ โดยเฉพาะ Missing Link ของรถไฟฟ้าสายสีแดง ซึ่งเป็นตัวอย่างที่ชัดเจนของแนวคิดดังกล่าว
สำหรับภาคอสังหาริมทรัพย์ M-MAP2 จึงไม่ใช่เพียงเอกสารที่ใช้ติดตามว่า "รถไฟฟ้าจะสร้างที่ไหน" แต่เป็นหนึ่งในข้อมูลที่ช่วยสะท้อนทิศทางการเติบโตของเมืองในระยะยาว อย่างไรก็ตาม การประเมินศักยภาพของแต่ละพื้นที่ยังจำเป็นต้องพิจารณาร่วมกับปัจจัยอื่น เช่น ผังเมือง การลงทุนโครงสร้างพื้นฐานประเภทอื่น การใช้ประโยชน์ที่ดิน และแนวโน้มเศรษฐกิจในพื้นที่
ท้ายที่สุด สิ่งที่น่าสนใจที่สุดของ M-MAP2 อาจไม่ใช่ตัวเลข 18 เส้นทาง หรือวงเงินลงทุนกว่า 6 แสนล้านบาท แต่คือการส่งสัญญาณว่า การพัฒนาเมืองในอนาคตอาจให้ความสำคัญกับ "คุณภาพของการเชื่อมต่อ" มากกว่าการเพิ่มจำนวนเส้นทางเพียงอย่างเดียว เพราะสุดท้ายแล้ว ระบบรางที่ดี ไม่ได้วัดจากจำนวนเส้นทางที่สร้างเพิ่มขึ้น แต่คือโครงข่ายที่เชื่อมโยงผู้คน เมือง และกิจกรรมทางเศรษฐกิจเข้าด้วยกันได้อย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งอาจเป็นทิศทางสำคัญของการพัฒนาเมืองไทยในทศวรรษต่อจากนี้
ขอขอบคุณข้อมูลและรูปภาพ :
ความคิดเห็น