จุฬาฯ ชวนถกประเด็นร้อน ‘แลนด์บริดจ์’ เมกะโปรเจกต์1 ล้านล้าน: มุมมองรอบด้าน สู่อนาคตโลจิสติกส์ไทย

พ.ค. 5

ใช้เวลาอ่าน 2 นาที

แลนด์บริดจ์ 1 ล้านล้าน: “โอกาส” หรือ “ความเสี่ยง” ที่ไทยต้องคิดให้รอบด้าน

เมกะโปรเจกต์เชื่อม 2 ฝั่งทะเล พลิกบทบาทไทยสู่ศูนย์กลางโลจิสติกส์

โครงการ “แลนด์บริดจ์” ชุมพร–ระนอง กำลังกลับมาเป็นหนึ่งในประเด็นยุทธศาสตร์สำคัญของประเทศอีกครั้ง ภายใต้ความพยายามของรัฐบาลในการผลักดันไทยให้เป็นศูนย์กลางการขนส่งและโลจิสติกส์ระดับภูมิภาค ผ่านการเชื่อมทะเลสองฝั่ง คือ ฝั่งอ่าวไทยที่จังหวัดชุมพร และฝั่งอันดามันที่จังหวัดระนอง ด้วยระบบท่าเรือน้ำลึก รถไฟทางคู่ มอเตอร์เวย์ และโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงาน ระยะทางประมาณ 89–90 กิโลเมตร

ทางลัดใหม่ของโลกการค้า: ลดการพึ่งพาช่องแคบมะละกา

ในเชิงแนวคิด แลนด์บริดจ์ถูกออกแบบให้เป็น “ทางเลือกใหม่” ของการขนส่งสินค้าระหว่างมหาสมุทรอินเดียและมหาสมุทรแปซิฟิก โดยลดการพึ่งพาเส้นทางเดินเรือผ่านช่องแคบมะละกา ซึ่งเป็นหนึ่งในคอขวดสำคัญของระบบการค้าโลก รัฐบาลมองว่าโครงการนี้อาจช่วยยกระดับบทบาทของไทยจากประเทศทางผ่านสู่ศูนย์กลางโลจิสติกส์ พลังงาน และเศรษฐกิจของภูมิภาค

มากกว่าโครงสร้างพื้นฐาน: โครงการที่อาจเปลี่ยน “ภูมิทัศน์ภาคใต้”

อย่างไรก็ตาม โครงการขนาดใหญ่ระดับกว่า 1 ล้านล้านบาทเช่นนี้ ไม่ได้เป็นเพียง “โครงการคมนาคม” แต่เป็นโครงการที่อาจเปลี่ยนภูมิทัศน์ทางเศรษฐกิจ สิ่งแวดล้อม วิถีชีวิต และโครงสร้างการพัฒนาของภาคใต้ทั้งระบบ คำถามสำคัญจึงไม่ใช่เพียงว่า “จะสร้างหรือไม่สร้าง” แต่คือ ประเทศไทยเข้าใจต้นทุน ผลประโยชน์ ความเสี่ยง และ trade-offs ของโครงการนี้รอบด้านเพียงพอแล้วหรือยัง

สถานะล่าสุด: รัฐเดินหน้า SEC – เล็งเริ่มก่อสร้างปี 2573

ปัจจุบันรัฐบาลยังคงเดินหน้าโครงการ โดยมีรายงานว่ากระทรวงคมนาคมเตรียมเสนอร่างกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคใต้ หรือ SEC เข้าสู่การพิจารณาของคณะรัฐมนตรีในช่วงกลางถึงไตรมาส 3 ปี 2569 และตั้งเป้าเริ่มก่อสร้างได้เร็วที่สุดราวปี 2573 ขณะเดียวกัน รัฐบาลเตรียมลงพื้นที่ชุมพรและระนองเพื่อชี้แจงและรับฟังความคิดเห็นประชาชนในวันที่ 8 พฤษภาคม 2569

แต่ในอีกด้านหนึ่ง เสียงคัดค้านและข้อกังวลจากภาคประชาชน นักวิชาการ และกลุ่มสิ่งแวดล้อมยังคงเข้มข้น โดยเฉพาะประเด็นผลกระทบต่อชุมชน ทรัพยากรธรรมชาติ ระบบนิเวศชายฝั่ง และความคุ้มค่าทางเศรษฐกิจของโครงการ กลุ่มเครือข่ายในจังหวัดระนองได้ออกแถลงการณ์คัดค้านโครงการและร่าง พ.ร.บ. SEC โดยให้เหตุผลว่าการพัฒนาอาจกระทบต่อแผ่นดิน ทรัพยากร และอนาคตของคนใต้

ประเด็นที่ต้องพิจารณาอย่างจริงจัง คือ แลนด์บริดจ์จะสามารถแข่งขันกับเส้นทางเดินเรือเดิมได้จริงหรือไม่ เพราะการขนส่งผ่านแลนด์บริดจ์ไม่ได้เป็นการเดินเรือต่อเนื่องโดยตรง แต่ต้องมีการขนถ่ายสินค้าจากเรือขึ้นฝั่ง เคลื่อนย้ายด้วยรถไฟหรือถนน แล้วขนลงเรืออีกฝั่งหนึ่ง กระบวนการนี้อาจเพิ่มต้นทุน เวลา และความซับซ้อนในการจัดการ เมื่อเทียบกับการเดินเรือผ่านช่องแคบมะละกาโดยตรง ซึ่งเป็นข้อกังวลที่ผู้ประกอบการเดินเรือและนักวิเคราะห์บางส่วนตั้งคำถามไว้

ในมิติสิ่งแวดล้อม โครงการท่าเรือน้ำลึกทั้งสองฝั่งอาจส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศชายฝั่ง พื้นที่ทะเล แหล่งประมง และความหลากหลายทางชีวภาพ โดยเฉพาะฝั่งอันดามันซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีคุณค่าทางนิเวศสูง ความกังวลจึงไม่ได้จำกัดอยู่ที่พื้นที่ก่อสร้างโดยตรงเท่านั้น แต่รวมถึงการเปลี่ยนแปลงระบบนิเวศในระยะยาว การเคลื่อนย้ายตะกอน คุณภาพน้ำทะเล วิถีประมงพื้นบ้าน และความเปราะบางของชุมชนชายฝั่ง

ในมิติสังคม คำถามสำคัญคือ ประชาชนในพื้นที่จะได้รับประโยชน์อย่างไรจากโครงการนี้ หากตัวเลข GDP การลงทุน และการจ้างงานถูกใช้เป็นเหตุผลหลักในการผลักดันโครงการ รัฐจำเป็นต้องอธิบายให้ชัดว่า ผลประโยชน์เหล่านั้นจะกระจายถึงคนในพื้นที่อย่างเป็นธรรมเพียงใด ใครคือผู้ได้ประโยชน์หลัก ใครต้องแบกรับต้นทุน และมีมาตรการป้องกัน เยียวยา หรือปรับตัวสำหรับชุมชนอย่างไร

แลนด์บริดจ์จึงเป็นกรณีศึกษาสำคัญของการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่ในศตวรรษที่ 21 เพราะไม่สามารถประเมินจากมิติวิศวกรรมหรือเศรษฐกิจเพียงอย่างเดียวได้อีกต่อไป แต่ต้องพิจารณาความสัมพันธ์ระหว่างโลจิสติกส์ เศรษฐกิจ สิ่งแวดล้อม สิทธิชุมชน ความมั่นคง และภูมิรัฐศาสตร์อย่างเป็นระบบ

คำถามที่สังคมไทยต้องร่วมกันคิด

คำถามที่สังคมไทยควรร่วมกันคิดจึงมีหลายระดับ ตั้งแต่ “โครงการนี้คุ้มค่าทางเศรษฐกิจจริงหรือไม่” “ไทยมีศักยภาพเพียงพอในการดึงเส้นทางการค้าโลกให้เปลี่ยนทิศทางหรือไม่” “ต้นทุนสิ่งแวดล้อมและสังคมถูกนับรวมอย่างครบถ้วนหรือยัง” ไปจนถึง “รูปแบบการตัดสินใจของรัฐเปิดพื้นที่ให้ประชาชนมีส่วนร่วมอย่างมีความหมายเพียงใด”

เวทีสำคัญ: จุฬาฯ ชวนเปิดมุมมอง “แลนด์บริดจ์” รอบด้าน

ด้วยเหตุนี้ เวทีเสวนาวิชาการเรื่อง “แลนด์บริดจ์: มุมมองรอบด้าน เพื่ออนาคตการขนส่งและโลจิสติกส์ไทย” โดย สถาบันการขนส่ง จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย จึงเป็นเวทีที่น่าจับตามองอย่างยิ่ง เพราะเป็นพื้นที่ที่จะชวนสังคมทำความเข้าใจโครงการแลนด์บริดจ์บนฐานข้อมูล ข้อเท็จจริงเชิงประจักษ์ และการแลกเปลี่ยนจากผู้เชี่ยวชาญหลากหลายสาขา

งานเสวนาจะจัดขึ้นในวันพฤหัสบดีที่ 7 พฤษภาคม 2569 เวลา 13.30–16.00 น. ณ CU Social Innovation Hub อาคารวิศิษฐ์ ประจวบเหมาะ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย โดยมีผู้ร่วมเสวนาจากหลายมิติ ได้แก่

รศ.ดร.สมพงษ์ ศิริโสภณศิลป์ ผู้เชี่ยวชาญด้านการขนส่งและโลจิสติกส์,
ศ.ดร.สุรชาติ บำรุงสุข ผู้เชี่ยวชาญด้านความมั่นคงและภูมิรัฐศาสตร์
ดร.วิภาวดี พันธุ์ยางน้อย ผู้เชี่ยวชาญด้านสิทธิชุมชนกับการพัฒนา

ดำเนินรายการโดย รศ.ดร.อภิวัฒน์ รัตนวราหะ รองผู้อำนวยการสถาบันการขนส่ง

กำหนดการโดยสังเขป

13.00–13.30 น. ลงทะเบียน

13.30–14.00 น. พิธีเปิด และแนะนำกรอบการเสวนา

14.00–14.45 น. นำเสนอข้อมูลและมุมมองจากผู้เชี่ยวชาญ

14.45–15.15 น. อภิปรายเชิงลึกและสังเคราะห์ประเด็น

15.15–15.50 น. ถาม–ตอบ

15.50–16.00 น. ปิดการเสวนา

โอกาสในการ “คิดก่อนประเทศตัดสินใจ”

เวทีนี้จึงไม่ใช่เพียงการอธิบายว่าแลนด์บริดจ์คืออะไร แต่เป็นการเปิดพื้นที่ให้สังคมไทยมองเห็น “ภาพใหญ่” ของโครงการ ว่าการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานหนึ่งโครงการสามารถเชื่อมโยงกับอนาคตของประเทศได้อย่างไร ทั้งในฐานะโอกาสทางเศรษฐกิจ ความเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อม ความท้าทายด้านสิทธิชุมชน และบทบาทของไทยในภูมิรัฐศาสตร์การค้าโลก

สำหรับนักวิชาการ ผู้กำหนดนโยบาย ภาคธุรกิจ สื่อมวลชน นักศึกษา และประชาชนทั่วไปที่สนใจเรื่องอนาคตการขนส่ง โลจิสติกส์ และการพัฒนาประเทศ เวทีนี้เป็นโอกาสสำคัญในการรับฟังข้อมูลรอบด้าน ก่อนที่สังคมไทยจะเดินหน้าสู่การตัดสินใจครั้งใหญ่

เพราะแลนด์บริดจ์อาจเป็น “โอกาส” สำคัญของประเทศไทย แต่ขณะเดียวกันก็อาจเป็น “ความเสี่ยง” ที่ต้องจ่ายด้วยต้นทุนทางสังคมและสิ่งแวดล้อมสูง หากการตัดสินใจไม่รอบคอบพอ